(36): 11 20, Feb. 2015 Norihisa Tanaka, Wataru Ohnishi and Teruo Katsuyama: The Specimens of the Locally Extinct Plant in Kanagawa Prefecture, Collected by P. A. L. Savatier Abstract. P. A. L. Savatier (1830-1891), the French medical doctor of the Yokosuka naval dockyard, had collected many botanical specimens in Japan, especially in Yokosuka, Yokohama and other regions of Kanagawa Prefecture. We examined Savatier's collection for the presence of locally extinct plant specimen and for made a detailed observation of its identification at the Museum National d'histoire Naturelle (MNHM) in France. As a result, we recognized 12 species those are locally extinct in Kanagawa Prefecture. Those materials are here reported with their images and some botanical notes. はじめに 1995 2006 134, 2006 2006 88 01 1988, 1988; 88 2001, 2001; 01 2007 2014 5 27 6 6 Museum National d'histoire Naturelle MNHM P Paul Amedee Ludovic Savatier (1830-1891) サヴァチェの日本における植物研究 1866 2 7 1876 9 1 1 Emmanuel Drake del Castillo, 2003 Porak, 2011, 2013 Andrien René Franchet Enumeratio plantarum in japonia sponte crescentium, accedit determinatio herbarum in 11
libris japonicis So-Mokou Zoussets xylographice deloneatarum Franch & Savatier, 1873-1875, 1877-1879 標本調査と画像の収集 2006 134 Nikon D800E AF-S NIKKOR 28mm f/1.8g 4,912 7,360 pixel KPM-NX Sector ASI http://science.mnhn.fr/ institution/mnhn/search MNHN-DB 結果と考察 12 2 12 Schoenus apogon Roem. & Schult. Amsonia elliptica (Thunb.) Roem. & Schult. Melampyrum roseum Maxim. var. japonicum Franch. & Sav. 3 01 2006 01 Schoenus apogon Roem. & Schult. Chaetospora albescens Franch. & Sav. 01 01 et & P ACM KPM MAK P Museum National d'histoire Naturelle TI TKB TNS TNS YCB YCM 標本が確認できた種 標本目録 ミズアオイ科 PONTEDERIACEAE Monochoria kosakowii Regel & Maack M. vaginalis Presl., Sagami, 1866-1874, Savatier, No.1216, P02172335 1 ; ibid., P02172336. 33 58 58 58 1926.9.26 TI 88 1979 Savatier, No.1216, P02172335, 1, P02172336 M. vaginalis Presl. MNHN-DB M. vaginalis (Burm.f.) C.Presl M. kosakowii Regel & Maack M. vaginalis Presl. Vol.2, pp.94-95, No.1969 Icon. Jap. Sô mokou Zoussetz, Vol.4, fol.12, sub: Midsou awoï イグサ科 JUNCACEAE Juncus yokoscensis (Franch. & Sav.) Satake J. glaucus Ehrh.. yokoscencis (J. balticus Willd.), Yokoska, Savatier?, No.1353bis, P00738767 2. 33 58 58 61 01 12
図 1. ミズアオイ Monochoria kosakowii Regel & Maack, Savatier, No.1216, P02172335 KPM-NX0000306. 図 2. イヌイ Juncus yokoscensis (Franch. & Sav.) Satake, Savatier?, No.1353bis, P00738767 KPM-NX0000278. 図 3. アワガエリ Phleum paniculatum Huds., Savatier, s.n., P02261671 KPM-NX0000756. 図 4. ノグサ Schoenus apogon Roem. & Schult., Savatier, No.1396, P00076944 KPM-NX0000706. 13
1929.6.9 TI J. yokoscensis (Franch. & Sav.) Satake J. glaucus L.. yokoscencis Savatier, n.1353bis, P00738767, 2 J. glaucus L.. yokoscencis Vol.2, pp.97-98, No.1975 イネ科 POACEAE (GRAMINEAE) Phleum paniculatum Huds. Phleum japonicum Franch. & Sav., Yokoska, Savatier, s.n., P02261671 3. 33 P. asperum Vill. var. annum Gris. 58 88 01 1989.5.19 KPM-NA1106937 RD06 P. paniculatum Huds. P. japonicum Franch. & Sav. Vol.2, p.158, No.2161 in arenosis maritimis prope Yokoska (Savatier) P. japonicum Franch. & Sav., カヤツリグサ科 CYPERACEAE Schoenus apogon Roem. & Schult. Chaetospora albescens Franch. & Sav., Yokoska, Avril 1867, Savatier, No.1396, P00076944 4 ; Yokoska, Savatier, No.1399, P00076945. 33 58 88 01 01 C. albescens Franch. & Sav. S. apogon Roem. & Schult. S. albescens (Franch. & Sav.) Matsum. C. albescens Franch. & Sav. 1 Savatier, No.1396, P00076944, 4 C. albescens Franch. & Sav. Vol.2, p.122, No.2051 Eleocharis kamtschatica (C.A.Mey.) Komar. Scirpus mitratus Franch. & Sav., Yokoska, 1866-1874, Savatier, No.1384, P00067683, ibid., P00067684; ibid., P00067697, 5 ; E. pileata R. Br., Yokoska, 1866-1871, Savatier?, No.1384, P00067701. 1929.6.16 TI 1955.6.10 TKB62441 1967.5.8 YCB038705 88 01 form. reducta (Ohwi) Ohwi 01 S. mitratus Franch. & Sav. E. kamtschatica (C.A.Mey.) Komar. S. mitratus Franch. & Sav. 3 P00067683; P00067684; P00067697, 5 S. mitratus Franch. & Sav. Vol.2, p.111, No.2020 1 P00067701 E. pileata R.Br. No.1384 タデ科 POLYGONACEAE Persicaria maackiana (Regel) Nakai Polygonum maakianus Regel, Yokoska, Savatier, No.2145, P05035497 6 ; ibid., P05035499; P. thunberugii. maakiana Maxim., Yokoska, 1866-1874, Savatier, s.n., P05035494. 33 58 58 1915 MAK 14977 1914.10.11 TI 88 01 3 2 Savatier, No.2145, P05035497, 6; P05035499 P. maakianus Regel Vol.1, p.399, No.1428 1 P05035494 P. thunberugii. maakiana Maxim. MNHN-DB Polygonum thunbergii Siebold & Zucc. アカザ科 CHENOPODIACEAE Atriplex subcordata Kitag. A. tatarica L., Yokoska, 1866-1874, Savatier, No.1003bis?, P05408206 7. 1956.8.26 Y.Asai TNS283145 1956.8.27 S.Okuyama TNS257940 1894.9.16 TNS19325 1893.10.2 MAK41310 1894.9.3 14
図 5. ヒ メ ハ リ イ Eleocharis kamtschatica (C.A.Mey.) Komar., Savatier, No.1384, P00067697 KPMNX0000736. 図 6. サデクサ Persicaria maackiana (Regel) Nakai, Savatier, No.2145, P05035497 KPM-NX0000257. 図 7. ハ マ ア カ ザ Atriplex subcordata Kitag., Savatier, No.1003bis?, P05408206 KPM-NX0000223. 図 8. ハ マ ハ タ ザ オ Arabis stelleri DC. var. japonica (A.Gray) F.Schmidt., Savatier, No.3354, P05349463 KPM-NX0000185. 15
MAK97328 1960.5.30 KPM- NA0003363 1935 MAK97327 1955.11.20 MAK2489 1968.9.5 YCM8871 A. littoralis L.. dilatata Franch. & Sav. A. subcordata Kitag. A. littoralis L.. dilatata Franch. & Sav. Vol.1, p.387, No.1384 prope Yokoska (Savatier, n.1003bis) 1003bis 7 A. tatarica L. Vol.2, p.470, No.2699 A. littoralis L.. dilatata Franch. & Sav. A. littoralis L.. angustissima Vol.1, p.387, No.1384 Yokoska, Savatier, No.1003, P04930357 A. gmelinii C.A.Mey. アブラナ科 BRASSICACEAE (CRUCIFERAE) Arabis stelleri DC. var. japonica (A.Gray) Fr.Schm. A. stelleri DC. var. japonica Schmth, Kamakaura, 1866-1874, Savatier, No.3354, P05349463 8 ; ibid., P05349500; Yenoshima, Avril 1877, Dickins, s.n., P05349526; ibid., P05349528. 58 1960.6.5 YCM996 1929.5.5 TI 1906.8. ACM31221 1965, 1995 88 01 A. yokoscensis Franch. & Sav. A. yokocensis Franch. & Sav. Vol.1, p.34, No.140, Vol.2, p.249 Yokoska, Savatier, No.84, P00720149, 9 A. hirsuta L. Dentostemon dentatus Bunge D. dentatus Bunge var. glandulosus Maxim., Odawara, 1866-1874, Savatier, No.85, P05412321; ibid., P05412322; ibid., P05412323 10. 33 58 61 1895.8.4 MAK120114-120125 88 01 var. glandulosus Maxim. 58 1965. 01 var. glandulosus Maxim. Hana Hatazavo Vol.1, p.37, No.152 Savatier, No.85 Al-Shehbaz et al. 2006 キョウチクトウ科 APOCYNACEAE Amsonia elliptica (Thunb.) Roem. & Schult. A. elliptica Roem. & Schult., Yokoska, 1866-1874, Savatier, No.836, P03521656; ibid., P03521657; ibid., P03521664 11 ; Yokoska, Savatier, s.n., P03521663. 33 58 01 3 Savatier, No.836, P03521656; P03521657; P03521664, 11 A. elliptica Roem. & Schult. Vol.1, p.315, No.1151 シソ科 LAMIACEAE (LABIATAE) Ajuga ciliata Bunge var. villosior A.Gray ex Nakai A. ciliata Bunge, Yokoska, Savatier, s.n., P03431420; Yokoska, 1867, Savatier, s.n., P03431423 12. 58 1924 1953 1948.5.5 KPM-NA0080711 1924.4.24 KPM-NA0080712 1953.4.26 KPM-NA0080718 1952.6.? KPM-NA0100935 A. ciliata Bunge A. ciliata Bunge A. genevensis L. Vol.1, p.382, No.1368 Tanaka Kaï dzindô Phonzo zoufou Iwa djissa Sô mokou Zoussetz 16
図 9. ヤ マ ハ タ ザ オ Arabis hirsuta L.Savatier, No.84, P00720149 KPM-NX0000196. 図 10. ハ ナ ハ タ ザ オ Dentostemon dentatus Bunge, Savatier, No.85, P05412323 KPM-NX0000203. 図 11. チョウジソウ Amsonia elliptica (Thunb.) Roem. & Schult., Savatier, s.n., P03521664 KPMNX0000216. 図 12. カ イ ジ ン ド ウ Ajuga ciliata Bunge var. villosior A.Gray ex Nakai, Savatier, s.n., P03431423 KPMNX0000493. 17
kaïdzinso Kikou ba no dziouni hitoge Yokohama, Savatier, No.985, P03431880 A. nipponensis Makino ゴマノハグサ科 SCROPHULARIACEAE Melampyrum roseum Maxim. var. japonica Franch. & Sav. M. ciliare Miq., Hakone, Savatier s.n., P03018948 13. 58 61 01 1 2007 1954.5.9 YCB015813 2007 M. ciliare Miq. M. roseum Maxim. var. japonica Franch. & Sav. Yamazaki, 1993 M. ciliare Miq. Vol.1, p.352, No.1282. in Japonicâ, loco non adnotato, ex Keiske Hakone 標本が確認できなかった種 オモダカ科 ALISMATACEAE Alisma plantago-aquatica L. var. orientale Sam. A. plantago L., Yokoska, 1866-74, Savatier, No.1211bis, P02084271 14 ; A. plantago L. var. lanceolata, ibid., Savatier, No.1211, P02084272 A. canaliculatum A.Braun & C.D.Bouchex Sam. 33 58 58 1932 1800 1900 1911.9.24 MAK17081 Hiraduka Sagami 1895.8.4 MAK176080 1914.7 ACM30121 88 01 A. plantago L. P02084271, 14 A. plantago L. var. lanceolata P02084272 A. canaliculatum A.Braun & C.D.Bouchex Sam. 1 Savatier, No.1211bis, P02084271, 14 A. plantago L.. parviflorum Beck ex Kunth Vol.2, p.16, No.1746 A. plantago L. Sasio modaka. parviflorum Beck ex Kunth トウダイグサ科 EUPHORBIACEAE Euphorbia adenochlora C.Morren & Decne. E. rochebruni Franch. & Sav., Yokoska, 1866-1874, Savatier, No.1096, P00690970 15 ; ibid., P00690972 16. 58 1932 1968 S.Tamaki TI 88 1981.4.18 KPM-NA1003674 E. adenochlora Morr. & Decn. Vol.1, p.422, No.1514 Taka to dai E. adenochlora C.Morren & Decne. E. rochebrunei Franch. & Sav. Kurosawa, 1999 Vol.1, p.421, No.1510; Vol.2, pp.485-486 in silvatics circa Yokoska insule Nippon (Savatier, n.1097bis) E. rochebruni Franch. & Sav. 2 P00690970, 15; P00690972, 16 E. jolkini Boiss Vol.1, p.421, No.1512 ad promontorium Mela prope Yokoska (Savatier, n.1096) 1 P00690972, 16 E. jolkini Boiss E. rochebruni Franch. & Sav. 1 P00690972, 16 E. adenochlora C.Morren & Decne. E. jolkini Boiss 1 P00690970, 15 18
図 13. 図 14. ヘ ラ オ モ ダ カ Alisma canaliculatum A.Braun & C.D.Bouchex Sam. Savatier, No.1211bis, P02084271 KPM-NX0000286. 図 15. トウダイグサ属未同定 Euphorbia sp., Savatier, No.1096, P00690970 KPM-NX0000524. 図 16. トウダイグサ属未同定 Euphorbia sp., Savatier, No.1096, P00690972 KPM-NX0000523. マ マ コ ナ Melampyrum roseum Maxim. var. japonica Franch. & Sav., Savatier s.n., P03018948 KPM-NX0000465. 19
type 謝 Marc Jeanson JSPS 23501234 辞 引用文献 A l- Shehbaz I. A., K. A rai & H. Ohba, 2 0 0 6. Cruciferae. Iwatsuki, K., D. E. Boufford & H. Ohba eds., Flora of Japan, 2a. pp.454-511. Kodansha, Tokyo., 1968.. 44+256pp.,. Franch A. & L. Savatier, 1873-1875. Enumeratio plantarum in japonia sponte crescentium, accedit determinatio herbarum in libris japonicis So- Mokou Zoussets xylographice deloneatarum. Vol.1.15+485pp. F. Savy, Paris. Franch A. & L. Savatier, 1877-1879. Enumeratio plantarum in Japonia sponte crescentium : hucusque rite cognitarum, adjectis descriptionibus specierum pro regione novarum, quibus accedit determinatio herbarum : in libris japonicis So Mokou Zoussetz, Xylographice delineatarum. Vol.2., 789+3pp. F. Savy, Paris., 1961.., (133): 1-128, pl.1-16. 61, 1958.. 4+257pp.,. 58, 1995.., (7): 1-257., 1988. 1988. 1442pp.,. 88, 2001. 2001. 1582pp.,. 01, 2006.., 2006. pp.37-130.,. RD06 Kurosawa, T., 1999. Euphorbia. Iwatsuki, K., D. E. Boufford & H. Ohba eds., Flora of Japan, 2c. pp.22-30. Kodansha, Tokyo., 1933.. 5+111+23pp.,. 33, 1958.. 4+2+7+90+25pp.,. 58, 1958.. 4+112+41pp.. 58 C.Porak, 2011.., 86: 170-188., 1965.,. 1560pp.,., 2003.., 21. pp.119-129.,., 2007.., (28): 29-38., 1932.. 63+17pp.., 2013.. 262pp.,. Yamazaki T, 1993. Scrophulariaceae. Iwatsuki, K., D. E. Boufford & H. Ohba eds., Flora of Japan, 3a. pp.326-374. Kodansha, Tokyo. 20